انواع امراض معدى ؛ مانند هيضه ، زلق المعده ، نفخه و . . . بروز مىكند . فصل سوّم : معرفى انواع ديگر امراض مترتب بر امتلاى معده زلق الامعاء ، زحير ، قولنج‌هاى ريحى و ثفلى ، ايلاوس ، بواسير ، كرم روده ، درد كمر و پشت ، عرق النسا ، نقرس ، ورم خصيتين ، امراض جلديّه - ماند حصبه ، آبله ، دماميل و . . . - ، سوء القنيه ، استسقاء لحمى ، اختلاط عقل ، ماليخوليا ، زكام ، سرسام ، سكته ، رعاف ، انواع تب‌هاى يوميه و خلطيه و . . . باب دوم : امتلاى دماغيهء حاصل از امتلاى معده ، سبب فرعى بسيارى از امراض امتلائيه است بخش سوّم : علائم امراض امتلائيه مقدمه : علامات امزجهء جبلّيّه از ملمس ، ميزان گوشت و شحم و سمين ، گونهء موها ، رنگ بدن ، هيأت اعضاء ، ميزان انفعال اعضاء ، ميزان خواب ، گونهء افعال ، نحوهء دفع فضولات و امور نفسانيه . نكته : اين دلايل ، اغلبى هستند و با انضمام و ملاحظهء همگى قابل استنتاج هستند . فصل اول : علائم امتلاى معده و امعاء مانند قى ، تلخى يا ترشى دهان ، زلق المعده ، نفخ ، اسهال ، دل‌پيچه و . . . فصل دوم : علائم امتلاى دماغ مانند آبريزش‌هاى بينى ، چشم و حنك ، گوش و بيخ گلو و درد و دوران سر ، در صورت نبودن امتلا در چشم و گوش . فصل سوم : علائم امتلاى چشم همان علائم امتلاى سر ، به همراه رمص زياد و آبريزش چشم و چسبيدن پلك‌ها كه از نوع رنگ چشم مىتوان مادهء موجبهء امتلا را تشخيص داد . فصل چهارم : علائم امراض امتلائيهء نزله‌اى علائم نزله و توجه ماده به گوش و تفاوت « توجه » و « انصباب » - ريزش ماده - و علائم ريزش ماده . علائم توجه ماده به ريه و اعضاى تنفس . علائم توجه ماده به نخاع و اعصاب . علائم توجه ماده به معده ، رودها ، عروق ماساريقا و محدّب و مقعّر كبد و ايجاد سدّه در عروق ماساريقا و كبد . علائم توجه ماده به مجارى كليه و ايجاد سدّه در آنها . علائم توجه ماده به طحال و ايجاد سده در مجارى طحاليّه . نكته : علل ديگر سدّه‌هاى مذكوره در كبد ، كليه و طحال و ماساريقا .